Getuigenis van een jonge traditionele arts, Théogène.
De traditionele geneeskunde is niet alleen een zaak van ouderen. Théogène heeft geleerd het vee te behandelen met planten die gemakkelijk op het platteland te vinden zijn. Die kennis is hem doorgegeven door de eigenaars van een kudde waarvoor hij de verantwoordelijkheid had. De sector van de traditionele geneeskunde moderniseert zich. Beetje bij beetje laten jongeren het bijgeloof achterwege en behouden alleen de praktische en genezende kant van planten.
« Ik ben begonnen met het verzorgen van koeien in 2002. Toen vergezelde ik de oude herders. Telkens een koe ziek werd, legden ze me uit hoe ik het dier moest behandelen tijdens het wachten op de dierenarts. In totaal kan ik vijf dierenziekten behandelen: anaplasmose, steriliteit, theileriose, niet-rijpe abcessen en verstoting van het kalf door zijn moeder. Koeien die symptomen van steriliteit vertonen, dien ik umuhokoro toe en de resultaten zijn positief. Men moet verse bladeren van de umuhokoro plukken en ze inpakken in een bananenblad. Men legt alles op as en drukt erop om er een vloeistof uit te trekken. Als dit product geperst en een beetje afgekoeld is, kan men het inbrengen in de vagina van de koe. Deze toepassing heet « gouhadika ». Er is een ander middel om steriliteit te behandelen, namelijk het sap van de klimtrompet, behorend tot de nachtschadenfamilie. Als de vruchten goed geel zijn, moet men de zaden eruit verwijderen opdat de vrucht op een opening zou lijken. Dan doet men melk van een koe die nog maar één keer gekalfd heeft in de schil van de vrucht en brengt de vrucht in de vagina van de steriele koe. Vervolgens plaatst men een herdersstaf tussen de twee eerste tenen van zijn rechtervoet en moet men de staf tussen de hoorns van de koe laten passeren. Na de genezing zal de koe drachtig zijn. »
Getuigenis van KABEARA Justin, onderzoeker aan het IRST
« Het doel van dit project is om de omstandigheden waaronder de traditionele artsen werken te verbeteren. Binnen drie jaar gaat men fytogeneesmiddelen produceren die doeltreffend zijn en beschikbaar voor alle veetelers. Momenteel werken zij geïsoleerd; iedereen redt zich op zijn manier. Gedurende dit project gaan we proberen de traditionele artsen te hergroeperen en hen te helpen om verenigingen te vormen. De meesten zijn oud en binnen enkele jaren zal hun kennis samen met hen verdwenen zijn zonder dat ze iemand tot voordeel heeft kunnen strekken. Ze hebben eindelijk begrepen hoe belangrijk het is om samen te werken. We hebben hen uitgenodigd voor een seminarie in Butare en ze hebben een vragenlijst ingevuld. Elke traditionele arts heeft een lijst gegeven van de ziekten die hij kan behandelen en van de te gebruiken planten. Daardoor was het voor ons mogelijk om een databank op te stellen. Het probleem is dat, afhankelijk van de regio, een plant een andere benaming kan hebben. De derde stap was dus om de planten te identificeren met de hulp van plantkundigen. Zodra alle toxiciteits- en doeltreffendheidstesten uitgevoerd zijn, zullen de geïdentificeerde geneeskrachtige planten geconditioneerd worden, bijvoorbeeld in de vorm van poeders, tabletten of siropen. Het IRST zal de traditionele artsen helpen deze geneesmiddelen te produceren, uiteindelijk kunnen zij dan verkocht worden via officiële kanalen. Het voorschrijven van de geneesmiddelen zal onder de bevoegdheid van de veterinaire technici vallen. Het voordeel is dat deze geneesmiddelen goedkoper zullen verkocht worden dan de andere moderne farmaceutische producten. »
Traditionele geneeskunde
De traditionele geneeskunde
De term “traditionele geneeskunde” wordt in de omgangstaal gebruikt om de traditionele plaatselijke geneeskunde te benoemen. De traditionele geneeskunde is een mengeling van fytotherapie, kruidengeneeskunde, bijgeloof en soms zelfs tovenarij, en past zich als dusdanig cultureel en ecologisch aan elke context aan. In Rwanda nemen veel veetelers hun toevlucht tot de "traditionele artsen” om zichzelf en hun dieren te behandelen. Als bewaarders van voorouderlijke kennis en als kenners van de plaatselijke planten en hun geneeskrachtige eigenschappen, kennen de traditionele artsen de plaatselijke ziekten en de methoden om deze met plaatselijke planten te behandelen.
De traditionele geneeskunde (mens- of diergeneeskundig) is nochtans aan het verdwijnen. Met de komst van moderne geneesmiddelen zijn bepaalde bedrevenheden en kennis van planten niet meer doorgegeven. Overigens hebben veel veetelers de middelen niet om zich deze moderne geneesmiddelen te veroorloven. Zij kunnen hun dieren dus slechts behandelen met zelfmedicatie. Er bestaat een potentieel van voorouderlijke kennis en bedrevenheden die een groot aantal veetelers zouden kunnen helpen. Daarom is een samenwerking tussen de wetenschappers en de traditionele artsen noodzakelijk teneinde deze praktijken te herwaarderen en te bevestigen.
De voorouderlijke praktijken herwaarderen
Dierenartsen Zonder Grenzen en het IRST (Institut de Recherche Scientifique et Technologique) van Butare hebben beslist om een project op te zetten om deze kennis te herwaarderen. Dit project, dat drie jaar zal duren, bestaat uit drie hoofdfasen. Eerst en vooral moet er een lexicon van planten en dierenziekten uitgewerkt worden om de terminologie op het niveau van de symptomatologie te harmoniseren. In de verschillende regio’s van het land worden verschillende inheemse terminologieën gebruikt om dezelfde ziekten en dezelfde planten aan te duiden. Ten tweede, voor specifieke ziekten moeten de geneeskrachtige planten die de traditionele artsen gebruiken, worden geïdentificeerd door plantkundigen. Doeltreffendheids- en toxiciteitstesten zullen worden uitgevoerd. Ten slotte zullen de geconditioneerde geneeskrachtige planten kunnen worden gebruikt door de veetelers om de dieren te behandelen.
Elias is een traditionele arts in de heuvels van Butare. De kracht van zijn remedies wordt door zijn omgeving erkend. Zo kan hij bijvoorbeeld een koe verzorgen die een dystocische bevalling heeft gehad of die aan een uierontsteking lijdt. Volgens Elias moet elke toediening van planten vergezeld gaan van gebeden die bestemd zijn voor de plantenzielen.
Dankzij de identificatie en het op de markt brengen van de geneeskrachtige planten, kunnen de veetelers zich gemakkelijk en tegen een geringe prijs geneesmiddelen aanschaffen die plaatselijk geproduceerd zijn op basis van plaatselijke en voorouderlijke kennis. Dankzij de publicatie van wetenschappelijke testen zullen de kennis en de praktijken van de traditionele geneeskunde erkend en veiliggesteld zijn. De traditionele artsen doen ook hun voordeel met dit project. Georganiseerd in verenigingen en onder leiding van wetenschappers en kunnen zij hun geneesmiddelen produceren en aan veterinaire technici verkopen.
zin om het onderzoek te BESPOEDIGEN?
De botanische tuinen
Er zijn bijna geen botanische tuinen in Rwanda. De verdwijning van bepaalde planten die soms gezegend zijn met ongelooflijke geneeskrachtige eigenschappen is echter betreurenswaardig. Botanische tuinen aanleggen om de plaatselijke variëteiten en voorouderlijke kennis te benutten, zou kunnen bijdragen aan het bewaren van een ecologisch patrimonium van onschatbare waarde. Als u deskundig bent in dit domein, aarzelt u dan niet om contact op te nemen met de heer KABERA Justin, onderzoeker aan het IRST (Institut pour la recherche scientifique et technologique) van Rwanda ( kajust68@yahoo.fr ).
Onderzoeksstages in Rwanda
Ben je student en wil je jouw steentje bijdragen aan het onderzoek in de traditionele diergeneeskunde in Rwanda? Aarzel niet om contact op te nemen met het IRST (Institut de Recherche Scientifique et Technologique) van Rwanda, te Butare. In overleg met hen kan je zeker een boeiend en nuttig onderzoeksonderwerp vinden.
Met de industrialisering van de landbouw die de laatste decennia sterk is toegenomen en de radicale wijzigingen in de veeteeltmethoden die hieruit voortvloeiden, zijn er talrijke nieuwe pathologieën verschenen en andere problemen die voorheen van ondergeschikt belang waren, zoals het schurft, zijn nieuwe uitdagingen geworden. De diergeneeskunde heeft zich aangepast aan deze nieuwe werkomstandigheden en het therapeutische arsenaal van de farmaceutische firma’s is uitgebreid. Nochtans zijn de problemen verre van opgelost, ondanks de vaccins, antibiotica, ontstekingswerende middelen en andere wormverdrijvende middelen. Erger nog, men stelt een alarmerende vermindering van de natuurlijke immuniteit van de dieren vast; dit is het averechtse effect van de herhaalde chemotherapeutische behandelingen en van de dierenspecialisatie en de intensivering van de productie.
Om deze vicieuze cirkel te proberen doorbreken, hebben enkele dierenartsen zich in de alternatieve geneeswijzen zoals de homeopathie, de aromatherapie of de fytotherapie verdiept, waarbij zij hopen om de gezondheidsproblemen op te lossen door de natuurlijke verdediging te verhogen. De conventionele landbouwwereld maakt weinig ruimte voor deze benaderingswijzen. Daarentegen speelt het gebruik van alternatieve geneeswijzen een belangrijke rol in de landelijke en biologische familiale landbouw, zowel om filosofische redenen als voor de goedkeuring van de producten: de geneesmiddelen gebruikt in het kader van de alternatieve geneeswijzen laten geen resten na.
Homeopathie, een voorbeeld van een alternatieve geneeswijze
Sinds haar ontstaan, meer dan twee eeuwen geleden, is de homeopathie met succes gebruikt voor het behandelen van dieren. Diarree, griep of uierontstekingen kunnen doeltreffend worden bestreden. Het basisprincipe van de homeopathie is de wet van de gelijksoortigheid, volgens welke het nodig is om het geneesmiddel te vinden waarvan de “geneeskundige materie” zoveel mogelijk op het geheel van de klinisch aanwezige symptomen lijkt. Deze “geneeskundige materie” wordt samengesteld op basis van experimenten op een groep gezonde mensen. Deze laten zich eerst gedurende een periode een geneesmiddel toedienen. Vervolgens worden de nieuwe symptomen die verschijnen, nauwgezet genoteerd en samengevoegd in “geneeskundige materies”. Zo stelt de homeopathie zich niet zomaar tevreden met de enkele symptomen uit de ziekteleer maar vereist ze het noteren van het geheel van alle oorspronkelijke in het hoofd van de zieke geobserveerde symptomen. Het gaat er dus om de gevallen te individualiseren en het meest gepaste geneesmiddel (in de homeopathie vaak “remedie” genoemd) te vinden.
Een ander kenmerk van de homeopathie is de bereiding van de remedies: deze zijn sterk verdund met een energetische “dynamisatie” van de oplossing na elke verdunning. Dit type bereidingen activeert de therapeutische eigenschappen van de substantie door er alle toxiciteit en alle overblijfselen uit te verwijderen.
Voorbeelden van homeopathische behandelingen van uierontstekingen
Een Holstein-koe heeft een zware uierontsteking. Het aangetaste deel is gezwollen, hard, heel warm (een uitstralende hitte) en de melk is serum geworden. De rectale temperatuur is 40,5°C. De koe houdt zich staande maar heeft een ietwat afwezige blik. Ze ziet er versuft uit. De dierenarts dient haar « Belladona 30 K » toe - dit lijkt hem de meest gepaste remedie - en plaatst rond 22 uur een intramammaire tube op basis van essentiële oliën. De volgende ochtend is alles terug in orde: de uier is nog gezwollen en een beetje hard, maar de koorts is gezakt en de melk heeft een normale kleur, met enkele klonters.
Een andere uierontsteking, een andere remedie. Een gekruiste wit-blauwe koe is van de wei teruggekeerd om ‘s avonds gemolken te worden; een deel van de uier is gezwollen en zeer hard maar niet erg warm noch pijnlijk. De melk is geel van kleur en met klonters. De rectale temperatuur is 40°C. Het gedrag van de koe is geheel normaal. Deze keer dient de dierenarts haar « Phytolacca 30K » toe. De volgende dag stelt de veeteler vast dat de symptomen volledig zijn verdwenen, alsof er niets aan de hand was. Het gedeelte is volledig ontzwollen en de melk heeft een normale kleur. Er zijn alleen nog enkele klonters.
Genezingen door homeopathie zijn uiterst doeltreffend, want het organisme verdedigt zichzelf. Kortom, deze benadering maakt het mogelijk om de capaciteit van zelfgenezing te verhogen door de immuniteit te stimuleren. Alleen kan dat slechts werken als de problemen niet zijn veroorzaakt door een slechte levenshygiëne, een onevenwichtige voeding of door een genetische selectie die slechts productiviteit nastreeft zonder rekening te houden met de rusticiteit van de dieren. In dat geval kan geen enkel allopathisch of homeopathisch middel de genezing mogelijk maken.